Raport NIK. W Polsce przybywa osób posiadających broń palną, ale system kontroli nad jej właścicielami wciąż ma poważne luki. Część posiadaczy nie musi regularnie przechodzić badań lekarskich i psychologicznych, a Najwyższa Izba Kontroli wykryła przypadki wydawania pozwoleń bez rzetelnej weryfikacji ustawowych warunków. Po tragedii w Krakowie ponownie rozgorzała dyskusja o bezpieczeństwie i konieczności zaostrzenia przepisów. Tymczasem postulowane zmiany wciąż czekają na dalsze prace. Raport NIK, który nie wywołał większej dyskusjiOpublikowane kilka miesięcy temu ustalenia Najwyższej Izby Kontroli nie spotkały się z dużym zainteresowaniem opinii publicznej. Tymczasem kontrolerzy alarmowali w nich o nieprawidłowościach w systemie wydawania pozwoleń na broń palną. Do raportu wraca obecnie Fundacja „Może Lepiej!”, która postanowiła zaapelować o zmiany w obowiązujących przepisach.– Po lekturze dokumentu łatwo odnieść wrażenie, że w naszym kraju czasem trudniej jest dostać prawo jazdy, niż można otrzymać zgodę na posiadanie karabinu szturmowego. Dlatego składamy petycję z apelem do ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego o podjęcie działań zmierzających do pilnej zmiany prawa i policyjnych procedur – powiedział Krzysztof Kwarciak, prezes Fundacji „Może Lepiej!”.Unijne przepisy wymagają regularnej kontroliW raporcie zatytułowanym „Reglamentacja dostępu do broni palnej” NIK wyjaśniła, że reglamentacja oznacza administracyjny nadzór państwa nad posiadaniem i wykorzystywaniem broni. W państwach Unii Europejskiej dostęp do niej jest ograniczony, a szczegółowe zasady określają krajowe regulacje.Przepisy poszczególnych państw muszą jednak uwzględniać minimalne wymagania wynikające z unijnej dyrektywy w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni (2021/555 z marca 2021 roku).Dokument zobowiązuje państwa członkowskie między innymi do stworzenia systemu, który pozwala monitorować, czy posiadacz pozwolenia nadal spełnia warunki jego uzyskania. Istotnym elementem takiej kontroli jest również uwzględnianie informacji dotyczących stanu zdrowia i kondycji psychicznej właściciela broni. Weryfikacja tych kwestii powinna odbywać się co najmniej raz na pięć lat.Jak wskazuje NIK, Polska nie wdrożyła także mechanizmów pozwalających skutecznie sprawdzać, czy posiadacze pozwoleń nadal spełniają wymagania, na podstawie których otrzymali uprawnienia.Dotyczy to między innymi osób, które uzyskały pozwolenie do celów kolekcjonerskich. Jednym z warunków jego posiadania jest członkostwo w stowarzyszeniu zrzeszającym kolekcjonerów. Jeśli dana osoba przestaje należeć do takiej organizacji, może utracić prawo do posiadania broni. Obowiązujące przepisy dają Policji lub Żandarmerii Wojskowej możliwość cofnięcia pozwolenia w takiej sytuacji, ale nie nakładają na te służby obowiązku podjęcia takiego działania.Czytaj także: Uzbrojony mężczyzna zatrzymany w pociągu. Nowe ustalenia śledztwaLiczba pozwoleń i zarejestrowanej broni wyraźnie rośnieProblem nadzoru nad posiadaczami broni nabiera znaczenia również ze względu na systematyczny wzrost liczby wydawanych pozwoleń.Policyjne statystyki pokazują, że w 2020 roku w Polsce było łącznie 235 tys. ważnych pozwoleń na broń, a liczba zarejestrowanych egzemplarzy wynosiła niemal 588 tys.Cztery lata później wartości te były już znacznie wyższe. W 2024 roku odnotowano prawie 367,5 tys. pozwoleń oraz ponad 930 tys. sztuk zarejestrowanej broni.Broń osób zmarłych może pozostawać niezabezpieczona przez lataKolejną nieprawidłowością wskazaną przez Najwyższą Izbę Kontroli jest brak skutecznego przepływu informacji o śmierci osób posiadających pozwolenia na broń.Kontrolerzy porównali dane z policyjnego rejestru posiadaczy broni z informacjami zgromadzonymi w Powszechnym Elektronicznym Systemie Ewidencji Ludności (PESEL), w którym rejestrowane są między innymi zgony.Analiza wykazała, że w policyjnej bazie nadal figurowały osoby urodzone nawet w 1915 roku. Co szczególnie niepokojące, broń należąca do nieżyjących już właścicieli mogła pozostawać niezabezpieczona przez bardzo długi czas – w niektórych przypadkach nawet przez 30 lat.Czytaj także: „Mogło zginąć kilkadziesiąt osób”. Komendant główny policji o ataku w KrakowiePozwolenie na broń nie zawsze poprzedza rzetelna weryfikacjaUzyskanie uprawnień do posiadania broni wymaga spełnienia kilku warunków. Wnioskodawca musi między innymi wykazać ważną przyczynę posiadania broni, przedstawić orzeczenia lekarskie i psychologiczne potwierdzające odpowiedni stan psychofizyczny, a także spełniać wymóg niekaralności i nie stanowić zagrożenia dla siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego.Konieczne jest również zdanie egzaminu sprawdzającego znajomość określonych przepisów oraz praktyczne umiejętności posługiwania się bronią.Z ustaleń NIK wynika jednak, że w okresie objętym kontrolą procedura wydawania pozwoleń na broń prywatną nie zawsze przebiegała prawidłowo. W części przypadków nie przeprowadzano wystarczająco dokładnej weryfikacji, czy osoby ubiegające się o uprawnienia rzeczywiście spełniają wszystkie wymogi określone w ustawie o broni i amunicji.Kontrolerzy ujawnili między innymi przypadki wydawania pozwoleń na broń do ochrony osobistej mimo braku stałego, rzeczywistego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia. Zdarzało się również, że decyzje zapadały bez przedstawienia dowodów potwierdzających istnienie takiego zagrożenia.Zastrzeżenia NIK dotyczyły także sposobu sprawdzania niekaralności wnioskodawców oraz oceny, czy nie stanowią oni zagrożenia dla siebie samych, porządku lub bezpieczeństwa publicznego.Myśliwi i strzelcy bez obowiązku okresowych badań Jednym z najbardziej dyskutowanych problemów jest brak obowiązku cyklicznego przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych przez część osób posiadających broń.Dotyczy to między innymi myśliwych, a także osób wykorzystujących broń do celów sportowych, szkoleniowych i kolekcjonerskich. W ich przypadku stan psychofizyczny jest oceniany tylko raz – na etapie ubiegania się o pozwolenie.Badania obejmują między innymi układ nerwowy, kondycję psychiczną, wzrok, słuch, zmysł równowagi oraz sprawność ruchową. Problem polega na tym, że uzyskana w ten sposób ocena nie musi być aktualizowana przez kolejne lata.Tymczasem wraz z wiekiem mogą pogarszać się wzrok, słuch i sprawność fizyczna. Zmianom może ulegać również kondycja psychiczna. Brak obowiązku ponownej weryfikacji oznacza, że osoba, która w momencie uzyskania pozwolenia spełniała wszystkie wymagania, może posiadać broń przez wiele lat bez kolejnej oceny swojego stanu zdrowia.Czytaj także: Amerykański karabin AR-15. Tej broni użył zamachowiec w KrakowieSpór o obowiązkowe badania wraca po tragedii w KrakowieKwestia okresowych badań osób posiadających broń od dłuższego czasu powraca w debacie publicznej, szczególnie w kontekście uprawnień myśliwych.Po tragedii w Krakowie minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zwrócił uwagę na niepokojący fakt, że część właścicieli broni nie musi regularnie poddawać się badaniom kontrolnym.Mimo ponawianych dyskusji projekt ustawy zakładający zmianę tych zasad od miesięcy pozostaje w sejmowej zamrażarce.Nie wszyscy jednak popierają pomysł wprowadzenia częstszych badań. Krytycznie do tej propozycji odnosi się adwokat Krzysztof Kuczyński, instruktor strzelectwa, myśliwy i ekspert prawa broni palnej, prowadzący popularny kanał „Paragraf na Celowniku”.– Przy okazji wszelkich incydentów z udziałem broni jak bumerang wraca kwestia zwiększenia częstotliwości badań lekarskich i psychologicznych posiadaczy. Po tragedii w Krakowie takie głosy znów słychać ze strony przedstawicieli rządu. To nic nie zmieni, a jedynie otworzy nowy rynek dla lekarzy i psychologów, warty setki milionów złotych. Nawet gdybyśmy się badali co roku, nie ograniczy to wypadków wynikających z niewłaściwej obsługi broni czy niezachowania zasad polowania, ani nie wyeliminują przestępczości, w tym terroryzmu. Najlepsze badania nie powstrzymają mordercy przed realizacją zbrodniczego planu, ani nie wykryją nagłego załamania nerwowego, które może nas dopaść tydzień później – uważa ekspert.Czytaj także: Oddał dwa strzały do krakowskich policjantów. Zatrzymano mężczyznę z bronią