Uroczyście zainaugurowano pracę nowego akceleratora cząstek elementarnych LHC w ośrodku badawczym CERN pod Genewą. Obecni byli reprezentanci krajów członkowskich Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych i krajów z nią współpracujących. Tymczasem instalacja wciąż jest w naprawie po awarii 19 września; zacznie działać na wiosnę.
„Udana globalizacje dzięki językowi nauki”
Zebranych gości powitał dyrektor generalny CERN Rober Aymar.
– Dziś przeżywamy inaugurację nowego akceleratora, który ponownie przesunie naszą wiedzę poza granicę ludzkiego poznania. To zawsze było rolą CERN – powiedział.
Jak zaznaczył, głównym zadaniem fizyków wykonujących eksperymenty przy pomocy LHC jest odkrycie zagadek wszechświata, np. jaki jest mechanizm determinujący masę cząstek oraz czym jest kosmiczna ciemna materia. Niemniej, jak zaznaczył, badania podstawowe też prowadzą do postępu technologii. Przypomniał, że rozwijana w CERN technologia detekcji cząstek elementarnych zaowocowała stworzeniem medycznych urządzeń diagnostycznych, a z potrzeby komunikacji fizyków pracujących w ośrodku powstał inny wynalazek - technologia World Wide Web (www), służąca do tworzenia i przeglądania stron internetowych.
Z kolei premier Francji Francois Fillon przypomniał, że u podstaw badań prowadzonych w CERN leżą najstarsze pytania ludzkości dotyczące pochodzenia świata i zagadki materii.
Zdaniem prezydenta Szwajcarii Pascala Couchepina, CERN jest przykładem „udanej globalizacji”.
–W CERN każdy z nas mówi co prawda w swoim języku ojczystym, ale mamy też wspólny język – język nauki – powiedział Couchepin.
Kuchnia włoska rozłożona na molekuły
Na zakończenie ceremonii goście zostali poczęstowani daniami „kuchni molekularnej”. Zostały one stworzone przez kucharza Ettore Bocchię, który inspiruje się tradycyjną kuchnią włoską, ale potrawy przyrządza z użyciem nietypowych, nowoczesnych technik np. poprzez gwałtowne schładzanie ciekłym azotem.
Bocchia jest znany m.in. z tego, że przygotowuje potrawy tak, aby użyte do ich wykonania produkty jak najmniej zmieniały oryginalny smak. Swoje umiejętności doskonalił m.in. na wydziale fizyki Uniwersytetu w Parmie.
Co zderza Zderzacz?
Large Hadron Collider (Wielki Zderzacz Hadronów) to kołowy akcelerator cząstek elementarnych, znajdujący się w ośrodku badawczym CERN pod Genewą. LHC znajduje się w specjalnym kolistym tunelu, 100 metrów pod ziemią. Tunel ma średnicę ok. dziewięciu km. Kiedy urządzenie przejdzie pomyślnie wszystkie testy, będą w nim przyspieszane dwie przeciwbieżne wiązki cząstek, najczęściej protonów. W odpowiednim momencie wiązki zostaną nakierowane na siebie i zacznie dochodzić do zderzeń cząstek. Właśnie te zderzenia będą przedmiotem badań fizyków. Ich obserwacja umożliwi lepsze poznanie początków wszechświata i budowy materii. Projektowanie i budowa akceleratora i detektorów służących do obserwacji zderzeń trwała ok. 20 lat.
Te eksperymenty to swego rodzaju podróż w czasie. Chodzi o to, że kiedy zderzą się ze sobą rozpędzone niemal do prędkości światła, gęsto skupione cząstki, to na ułamek sekundy we wnętrzu akceleratora zapanują warunki podobne do tych, jakie panowały na początku wszechświata. Obserwacja zjawisk zachodzących wtedy, pozwoli fizykom odpowiedzieć na wiele pytań, związanych z budową materii.
Niespodziewana awaria
19 września, w trakcie testu przy wysokim natężeniu prądu, awarii uległy elektromagnesy, które są jednym z podstawowych elementów konstrukcyjnych akceleratora. Są one umieszczone na całym 27- kilometrowym obwodzie instalacji. Ich zadaniem jest wytwarzanie pola magnetycznego, które utrzymuje wiązkę cząstek na kolistym torze i w odpowiednim skupieniu.
W opublikowanym komunikacie CERN poinformował, że pracy o natężeniu ok. 8750 amperów nie wytrzymało wadliwie wykonane połączenie między dwoma elektromagnesami. Okablowanie stopiło się, powodując rozszczelnienie instalacji chłodzącej. Konsekwencją tego było wydostanie się do podziemnego betonowego tunelu, w którym znajduje się akcelerator, ok. dwóch ton helu. CERN poinformowała, że systemy bezpieczeństwa zadziałały poprawnie i nikt z obsługi instalacji nie był zagrożony.
