Baśniami dla dorosłych nazywa się opery, które jednak często rozmijają się z wrażliwością młodszych słuchaczy. Taki los nie spotka z pewnością dzieła Grażyny Bacewicz pt. „Przygoda króla Artura” z librettem Edwarda Fiszera, wydanego na płycie CD. Narratorem w tej operze radiowej, która ma charakter komedii muzycznej jest Zbigniew Zamachowski.
Krążek CD zapewnia kilkadziesiąt minut relaksującego słuchania „Przygody króla Artura”, utrzymanej w konwencji opery buffa. Są też świetne głosy – soprany, mezzosoprany, alt, tenory, barytony i bas, a także dwa chóry, męski i żeński.
Trzeba od razu podkreślić, że Grażyna Bacewicz wraz z librecistą Edwardem Fiszerem sięgnęła do legendy arturiańskiej, odrzucając cały podniosły sztafaż symboli i misteryjnych znaczeń tej opowieści – bogatej w wątki i obrosłej przez epoki najrozmaitszymi wykładniami.
Twórcy dokonali też selekcji materiału. Uniknęli wszystkoizmu i z kilku ksiąg „Legendy o królu Arturze i Rycerzach Okrągłego Stołu” w wersji Sigrid Undset (tłumaczenie: Beata Hłasko) Fiszer wziął na warsztat zaledwie trzy rozdziały księgi piątej.
Wybrał i pomysłowo zaadaptował wątki kobiece czy po prostu feministyczne, bo są wdzięcznym surowcem do potraktowania satyrycznego czy komicznego. Odwrotnie zresztą niż czyny bohaterskie w tej średniowiecznej historii króla Artura i rycerzy gotowych oddać za niego życie. Dlatego mężczyznami kompozytorka z librecistą zajęli się fragmentarycznie, a te postacie męskie, które znalazły się w ich operze, uczynili nie tak jednowymiarowymi jak w literackim pierwowzorze, przydając im zróżnicowanych cech.
W utworze znalazło się więc sporo matron, dam i dziewcząt, dzięki którym Król Artur może rozwikłać zagadkę zadaną mu przez Olbrzyma o największym pragnieniu wszystkich kobiet. Przypomnijmy dla porządku, że to spektakl radiowy, bez wizualizacji, więc jedna śpiewaczka może odtwarzać w nim kilka ról.
Oto wykonawcy i postacie z nagrania: Ryszard Minkiewicz – tenor (Król Artur), Daniel Borowski – bas (Olbrzym), Przemysław Rezner – baryton (Goniec), Agnieszka Makówka – mezzosopran (Królowa, Matrona, Pani Pobożna), Katarzyna Tylnik – sopran (Oblubienica, Pani Mądra, Pani Sędziwa), Jadwiga Rappe – alt (Wiedźma), Anna Karasińska – sopran (Panna, Dziewka służebna), Aleksander Kunach – tenor (Młody Rycerz), Zbigniew Zamachowski – Bard (narrator), Rycerze i dworzanie.
Zmysł komiczny i poczucie humoru Grażyny Bacewicz znalazły odzwierciedlenie nie tylko w muzyce rozpisanej na poszczególnego głosy, lecz także w warstwie orkiestrowej. Każdy środek muzyczny zastosowany przez kompozytorkę z jednej strony buduje tu dramaturgię utworu, z drugiej – pełni też rolę czysto ilustracyjną.
Język libretta – zróżnicowany, niekiedy rubaszny, nie sprawia przy słuchaniu kłopotu w zrozumieniu, bo artyści i w recytatywach, i śpiewając artykułują swe kwestie bardzo wyraźnie. Polska Orkiestra Radiowa pod dyrekcją Łukasza Borowicza nie zagłusza śpiewaków w tym doskonałym realizacyjnie nagraniu.
Dzieła muzyczne pisane dla Polskiego Radia
Grażyna Bacewicz (1909–1969) skomponowała swoją prześmiewczą „Przygodę króla Artura” na zamówienie Polskiego Radia. Dzięki mecenatowi radia publicznego powstały też inne opery: „Neffru Zbigniewa Wiszniewskiego, „Sąd nad Samsonem” Zbigniewa Penherskiego, „Upadek Ojca Suryna” Romualda Twardowskiego czy „Przygody Sindbada Żeglarza” Tomasza Sikorskiego.
Dorobek nagraniowy radia jest jeszcze bogatszy, jeśli chodzi o spektakle muzyczne, przeznaczone nie tylko zresztą dla młodych melomanów. Polskie Radio Bis w setną rocznicę urodzin Jana Brzechwy przygotowało pamiętną, przezabawną „Pchłę Szachrajkę” (w tej roli Ewa Konstancja Bułhak) z muzyką Macieja Małeckiego, w reżyserii Anny Seniuk i z udziałem Polskiej Orkiestry Radiowej pod batutą Marcina Nałęcz-Niesiołowskiego.
W Roku Juliusza Słowackiego wydarzeniem artystycznym stała się „Balladyna” Macieja Małeckiego w reżyserii Anny Seniuk. Premiera opery i nagranie dwupłytowego albumu także miały miejsce w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego w Warszawie. Dyrygował wówczas Sławek A. Wróblewski.
Grażyna Bacewicz: opera komiczna „Przygoda króla Artura”, Chór Polskiego Radia w Krakowie, Małgorzata Orawska – przygotowanie chóru; Polska Orkiestra Radiowa, Łukasz Borowicz – dyrygent. Nagranie w Studiu Koncertowym im. Witolda Lutosławskiego; CD, Polskie Radio, 2010
