W historii polskiego kina zapisał się rolami w filmach: „Popiół i diament” Andrzeja Wajdy, „Do widzenia, do jutra” i „Jowita” Janusza Morgensterna, „Rękopis znaleziony w Saragossie” i „Jak być kochaną” Wojciecha Jerzego Hasa, „Salto” Tadeusza Konwickiego.
„Chwytał życie pełnymi garściami, jak gdyby zawsze chciał odrobić jakieś spóźnienie” – pisał o Zbyszku Cybulskim znany francuski krytyk, Marcel Martin. Wspominając moment śmierci Cybulskiego, uznał: „Ta strata jest dla Polaków tym, czym dla Amerykanów była śmierć Jamesa Deana”.
Według aktora i pedagoga Jana Kreczmara, Cybulski był „niepowtarzalny, inny, nowy”, a „przedziwność i jedyność jego aktorstwa polegały (...) na tym, że mógł nic nie umieć i być wybitnym”. „Niósł w swoich rolach posłanie”, „naśladowano jego sposób bycia, ubiór” – pisał krytyk Zbigniew Pitera. „Zadziwił nas, zelektryzował naszą wrażliwość” – to z kolei słowa aktora Tadeusza Łomnickiego.
Cybulski urodził się 3 listopada 1927 r. w miejscowości Kniaże (ob. Ukraina). W 1953 r. ukończył studia w Państwowej Wyższej Szkole Aktorskiej w Krakowie. W tym samym roku wyjechał do Gdańska, gdzie zaczął występować w Teatrze Wybrzeże.
W 1954 r. założył w Gdańsku, razem z grupą przyjaciół, m.in. z Bogumiłem Kobielą i Jackiem Fedorowiczem, studencki teatr Bim-Bom, który działał do 1960 r.
W dorobku scenicznym Cybulski miał m.in. role w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (np. w „Kapeluszu pełnym deszczu” M.V. Gazzo w reż. Andrzeja Wajdy, 1959) i Ateneum w Warszawie (np. w spektaklu „Dwoje na huśtawce” W. Gibsona w reż. Wajdy).
Karierę filmową rozpoczął występem w „Pokoleniu” Wajdy z 1954 r. W 1958 r. wykreował swą najsłynniejszą filmową rolę – wcielił się w postać Maćka Chełmickiego w „Popiele i diamencie” Wajdy. Główny bohater tego filmu, grany przez Cybulskiego AK-owiec, ma wykonać wyrok śmierci na komuniście Szczuce, sekretarzu Polskiej Partii Robotniczej. Za „Popiół i diament” przyznano w Wenecji nagrodę Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych FIPRESCI.
„Cybulski nie jest obecny na ekranie bez przerwy. Niemniej odbiorcy wydaje się, jakby cały czas go oglądał, ekran jest niemalże napromieniowany Maćkiem, wibrującą siłą jego osobowości. (...) Magnetyczny i zniewalający urok Cybulskiego z latami nie blednie, nie doznaje żadnego uszczerbku. Diament świeci pełnią swego blasku” – napisała Alicja Helman (w publikacji „Zbigniew Cybulski – aktor XX wieku”).
Cybulski grał też za granicą, wystąpił m.in. we francuskim filmie „Lalka” z 1962 roku (reż. Jacques Baratier).
Zginął tragicznie 8 stycznia 1967 r. we Wrocławiu, wracając z planu zdjęciowego filmu „Morderca zostawia ślad” Aleksandra Ścibora-Rylskiego. Wpadł pod koła pociągu, do którego próbował wskoczyć na wrocławskim dworcu kolejowym. Miał 39 lat.
W 1969 r. po raz pierwszy wręczono Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego. Dostał ją Daniel Olbrychski. Główna idea nagrody jest promocja „młodych aktorów wyróżniających się wybitną indywidualnością”.
Od 1969 do 1995 (z przerwami) Nagrodę przyznawało pismo „Ekran”. W 2005, po 10 latach przerwy, Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego wznowiła Fundacja KINO (wydawca miesięcznika „KINO”).
