Każdy pracujący, zgodnie z prawem, musi obowiązkowo odkładać na emeryturę w I (ZUS) i II filarze (otwarte fundusze emerytalne). Dodatkowo oszczędzać można dobrowolnie w III filarze. W ramach III filaru można wybierać wśród wielu ofert. Jedną z nich jest indywidualne konto emerytalne (IKE), czyli umowa zawarta przez konsumenta z jedną z instytucji finansowych. Stroną umowy o IKE może być m.in. biuro maklerskie, zakład ubezpieczeń, bank lub fundusz inwestycyjny.
W 2011 r. funkcjonowanie IKE skontrolował Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sprawdził 115 wzorców umów stosowanych przez 25 instytucji finansowych oferujących IKE. Przedsiębiorcy zostali wybrani na podstawie największej wartości zgromadzonych środków oraz losowo.
Osiem pozwów do sądów Analiza IKE dała podstawę do wszczęcia przez UOKiK 13 postępowań w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Do sądu zostanie skierowanych 8 pozwów o uznanie łącznie 17 klauzul w umowach za niedozwolone.
– Mamy nadzieję, że Sąd Ochrony Konkurencji orzeknie, że są one niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Wtedy będą musiały być z tych umów wyeliminowane – powiedziała Krasnodębska-Tomkiel.
Skontrolowano siedem banków (Bank Gospodarki Żywnościowej, Bank Polskiej Spółdzielczości, Bank Millennium, BNP Paribas, BRE Bank, Krakowski Bank Spółdzielczy, Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski), trzy podmioty prowadzące działalność maklerską (BDM, Bank Ochrony Środowiska, BZ WBK), dziesięć towarzystw funduszy inwestycyjnych (Amplico, BPH, BZ WBK AIB, Fortis Private Investments – obecnie BNP Paribas Polska, ING, Legg Mason, Millennium, Pioneer Pekao, PZU, Skarbiec), pięć zakładów ubezpieczeń (TU Allianz Życie Polska, ING Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie, Nordea Polska Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie, PZU Życie, Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych).
Klient powinien móc wybierać UOKiK zakwestionował praktyki 16 instytucji finansowych. Zastrzeżenia dotyczyły m.in.: ograniczenie oszczędzającym na emeryturę prawa do decydowania o zgromadzonych środkach, czy zastrzeganie w umowach możliwości sprzedaży zgromadzonych przez konsumenta aktywów według własnego uznania w przypadku dokonywania wypłaty środków w ratach. Zdaniem UOKiK, klient ma prawo wybrać, w jakie instrumenty finansowe inwestuje. Jeśli wypłaca środki w ratach, powinien móc zdecydować, w jakiej kolejności je sprzeda. W związku z tym niezgodne z prawem jest każde ograniczanie klientom prawa do dysponowania zgromadzonymi środkami.
UOKiK zakwestionował też pozbawianie konsumentów prawa wyboru subfunduszy, w których chcieliby ulokować środki w przypadku likwidacji jednego z nich. Wątpliwości wzbudziło postanowienie, wg którego w przypadku inflacji odpowiednio wzrasta składka, a suma ubezpieczenia pozostaje niezmienna. Konsument płaci zatem więcej, ale nie dostaje wyższych kwot w razie zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego.
Wątpliwości UOKiK wzbudziły też klauzule, które utrudniały konsumentom wypłatę środków. Jak się okazało, przedsiębiorcy np. uzależniają wypłatę środków z IKE po śmierci oszczędzającego od spełnienia dodatkowych warunków, które nie wynikają z przepisów np. uwierzytelnienia aktu zgonu przez polską placówkę dyplomatyczną.
Zgodnie z prawem umowa o prowadzenie rachunku bankowego musi określać m.in. odpowiedzialność przedsiębiorcy za nieprawidłowe rozliczenia pieniężne oraz wysokość odszkodowania za poniesione z tego tytułu straty. Brak informacji o wysokości odszkodowania, o które może starać się konsument, gdy przedsiębiorca nie wywiązuje się z umowy, stanowi naruszenie prawa.
